Automaat problemen

Een automaat met koppelomvormer bestaat uit drie hoofdgroepen die samenwerken:

De koppelomvormer

De koppelomvormer vervangt de koppeling. Een pompwiel aan de motorkant zet olie in beweging, die een turbinewiel aan de bakkant aandrijft. Een stator ertussen buigt de oliestroom zo af dat het koppel bij het wegrijden wordt vermeerderd. Bij constante snelheid sluit de lock-up koppeling, zodat motor en bak mechanisch zijn verbonden en er geen slip meer is. Dat scheelt brandstof.

Planetaire tandwielstelsels

Achter de koppelomvormer zitten een of meer planetaire stelsels, elk met een zonnewiel, satellieten en een ringwiel. Door met lamellenkoppelingen en remmen telkens andere onderdelen vast te zetten of met elkaar te verbinden, ontstaan de verschillende versnellingen. Moderne automaten halen zo zes tot tien versnellingen uit een compact pakket.

Klepblok en regeleenheid

Het klepblok verdeelt de oliedruk over de lamellenpakketten, aangestuurd door solenoïdes. Bij veel moderne bakken zit de regeleenheid er direct op, als één mechatronica. De regeleenheid leert continu bij en past de schakelmomenten aan op slijtage. Die waarden heten adaptaties.

1. Slippen of doorschieten tussen versnellingen

Het toerental schiet kort op tijdens het schakelen voordat de volgende versnelling aangrijpt. Dat wijst op lamellen die niet snel of stevig genoeg sluiten, door slijtage, verouderde olie of drukverlies via afdichtingen in het klepblok.

2. Harde of vertraagde schakelmomenten

Een klap bij het opschakelen of juist een trage, zwevende schakeling. Vaak spelen verouderde olie, adaptaties die niet meer kloppen of een haperende solenoïde een rol. Soms lost een olieverversing met nieuwe adaptatie dit al op.

3. Trillen bij constante snelheid

Een trilling rond 60 tot 90 km/u, alsof je over ribbels rijdt, komt meestal van de lock-up koppeling in de koppelomvormer. Verouderde olie is een veelvoorkomende oorzaak. Helpt verversen niet, dan moet de koppelomvormer worden hersteld of vervangen.

4. Late inschakeling van D of R

Duurt het een seconde of langer voordat de bak aangrijpt, vooral bij een koude motor, dan lekken afdichtingen vaak druk weg of is het oliepeil te laag.

5. Noodloop

De regeleenheid ziet een fout en zet de bak in een vaste versnelling. Oorzaken lopen uiteen van een sensor of solenoïde tot drukverlies of oververhitting. De foutcode wijst de richting, de diagnose de oorzaak.

6. Olielekkage

Bekende plekken zijn de carterpakking, keerringen van de aandrijfassen en de koppelomvormer, de leidingen naar de oliekoeler en bij sommige bakken de doorvoer van de stekker naar de mechatronica. Een automaat met te weinig olie gaat slippen en raakt oververhit.

7. Geen achteruit of een versnelling die wegvalt

Valt één versnelling of de achteruit weg terwijl de rest werkt, dan is meestal één lamellenpakket of de bijbehorende aansturing de oorzaak. Dat vraagt vrijwel altijd om het openen van de bak.

Bij een automaat doet de olie veel meer dan smeren: hij koelt, brengt kracht over in de koppelomvormer en levert de druk waarmee geschakeld wordt. Veroudering merk je geleidelijk, aan trager of harder schakelen en trillen bij lock-up.

Als richtlijn adviseren veel specialisten de olie rond 60.000 tot 80.000 kilometer te vervangen, of eerder bij zwaar gebruik. Ook ZF, fabrikant van onder andere de 6HP en 8HP, adviseert periodiek verversen, ondanks de zogenaamde lifetime-vulling. Belangrijk is de juiste specificatie en het controleren van het peil bij de voorgeschreven temperatuur.