Koppeling & vliegwiel

Tussen motor en versnellingsbak zit een reeks onderdelen die samen de kracht overbrengen en onderbreken:

• Vliegwiel: zit vast op de krukas. In veel moderne auto's is dit een dubbelmassavliegwiel.
• Koppelingsplaat: de schijf met frictievoering die tussen vliegwiel en drukgroep wordt geklemd.
• Drukgroep: drukt met een membraanveer de koppelingsplaat tegen het vliegwiel.
• Druklager: drukt de membraanveer in als je het pedaal intrapt. Vaak is dit een hydraulisch druklager in de bak.
• Bediening: een kabel of een hydraulisch systeem met hoofd- en hulpcilinder.

Trap je het pedaal in, dan komt de koppelingsplaat vrij en is de verbinding tussen motor en bak onderbroken. Laat je het pedaal opkomen, dan klemt de drukgroep de plaat weer vast.

Slippen

Geef je in een hoge versnelling flink gas, bijvoorbeeld bergop of bij inhalen, en loopt het toerental op zonder dat de auto evenredig versnelt? Dan slipt de koppelingsplaat. Dit is het klassieke teken van een versleten frictievoering, of van olie op de plaat door een lekkende keerring.

Hoog aangrijppunt

Grijpt de koppeling pas helemaal bovenaan de pedaalslag aan, dan is de plaat vaak al flink dun geworden.

Ratelen of schokken bij wegrijden

Een schokkerig of ratelend wegrijden, ook bij rustig doseren, kan komen door een vervormde of vervuilde plaat, een versleten dubbelmassavliegwiel of versleten motor- en baksteunen.

Zwaar of slap pedaal

Een zwaar pedaal wijst op een drukgroep of bediening die stroef loopt. Een slap pedaal of een pedaal dat blijft hangen wijst op lucht of lekkage in het hydraulische systeem.

Moeilijk schakelen

Kraakt de bak bij het schakelen, ook als je het pedaal volledig intrapt, dan ontkoppelt de koppeling mogelijk niet helemaal. Dat kan aan de bediening liggen, maar ook aan de synchromesh in de bak.

Geluid bij intrappen

Een zoemend of fluitend geluid dat alleen klinkt als het pedaal is ingetrapt, wijst meestal op het druklager.

Een dubbelmassavliegwiel, vaak afgekort tot DMF, bestaat uit twee massa's die via veren ten opzichte van elkaar kunnen draaien. Het vangt de trillingen van de motor op voordat ze de versnellingsbak bereiken. Vooral bij diesels en moderne motoren met veel koppel bij lage toeren is dat nodig: het geeft meer comfort en beschermt de tandwielen in de bak.

Na verloop van tijd slijten de veren en de lagering. De twee massa's krijgen dan te veel speling ten opzichte van elkaar.

Signalen van een versleten DMF

• Rammelen bij stationair dat verdwijnt als je de koppeling intrapt
• Een klap of bonk bij het starten of afzetten van de motor
• Trillen bij optrekken op lage toeren
• Een metaalachtig geluid bij het loslaten van het gas

Hoe stellen we het vast?

Op gevoel is een DMF lastig te beoordelen. Daarom meten we bij gedemonteerde koppeling de vrije draaihoek en de axiale speling van het vliegwiel en vergelijken die met de toleranties van de fabrikant. Zo vervang je het vliegwiel alleen als het echt nodig is.

Voor het vervangen van de koppeling moet de versnellingsbak los. Dat is het grootste deel van het werk. Is het vliegwiel bij de meting al dicht bij de slijtagegrens, dan is het meestal voordeliger om het direct mee te vervangen. Anders betaal je kort daarna opnieuw voor dezelfde demontage.

Valt het vliegwiel ruim binnen de toleranties, dan vervangen we alleen de koppelingsset met druklager. We vervangen geen onderdelen die nog goed zijn.

Ombouwen naar een massief vliegwiel?

Er zijn ombouwsets die het dubbelmassavliegwiel vervangen door een enkelmassa vliegwiel met een zwaardere koppelingsplaat. Dat lijkt voordelig, maar kan leiden tot meer trillingen, meer geluid en een hogere belasting van de bak. Wij zijn daar terughoudend in en adviseren het alleen als de set nadrukkelijk is vrijgegeven voor de betreffende motor en het gebruik van de auto.

Een DSG heeft twee koppelingen in één eenheid. Bij de droge DQ200 lijkt de opbouw op die van een handbak, met een dubbelmassavliegwiel ervoor. Bij het vervangen moet de koppeling nauwkeurig worden afgesteld en daarna met diagnoseapparatuur worden ingeleerd. Bij natte DSG's lopen lamellenpakketten in olie. Die slijten minder snel, maar ook daar is na vervanging een basisinstelling nodig.

Meer over DSG-specifieke klachten lees je in ons artikel over DSG problemen.